Budget- en schuldhulpverlening Stress-sensitief werken
Stress-sensitieve budget- en schuldhulpverlening
Waarom stress-sensitief werken?
Uit neurowetenschappelijk onderzoek blijkt dat het zogenaamd ‘ongemotiveerd’ gedrag van cliënten (bv. afspraken vergeten, documenten niet tijdig inleveren, impulsieve aankopen doen, onlogische keuzes maken, …) vaak geen kwestie is van "niet-willen", maar van "niet-lukken".
Chronische stress tast de executieve functies in het brein aan en beperkt het denk- en doevermogen. Aanhoudende stress verstoort meer bepaald deze cognitieve functies:
Aandacht kunnen richten, vasthouden, verdelen en loslaten
Emoties reguleren
Flexibel zijn
Tot actie overgaan
Plannen en organiseren
Korte en lange termijn planning
Als we nadrukkelijker rekening houden met die impact van chronische stress op het brein en het gedrag van cliënten, kan de hulpverlening effectiever worden.
Wat is stress-sensitief werken?
Stress-sensitief werken is een wetenschappelijk onderbouwde methodiek die de inzichten over chronische stress vertaalt naar de dagelijkse praktijk. De centrale vraag wordt: wat heeft deze cliënt nodig om tot verandering te komen?
Stress-sensitief werken betekent dat je de focus legt op het herkennen, verminderen en voorkomen van stress:
De impact van chronische stress erkennen en herkennen
Aandacht besteden aan de onderliggende oorzaken van de chronische stress
De hulpverlening zo inrichten dat deze geen extra stress veroorzaakt
Werken aan eigen lange termijn doelen
Interventies inzetten die mensen helpen hun doelgerichtheid te vergroten
Op 27 maart 2025 lanceerde BIZ het pilootproject stress-sensitief werken in de budget- en schuldhulpverlening. Samen met de partners SAM vzw, Thomas More Kempen, PXL Limburg en Social Force o.l.v. Nadja Jungmann ondersteunen we 7 pilootorganisaties (OCMW Gent, OCMW Antwerpen, OCMW Kortrijk, OCMW Tielt, OCMW Pelt, CAW Centraal-West-Vlaanderen en CAW Limburg) richting een meer stress-sensitieve organisatie.
Doel is om de ontwikkelde tools en inzichten breed beschikbaar te stellen voor alle erkende instellingen voor schulbemiddeling, en bij uitbreiding voor alle professionals die werken binnen het domein van armoede en schulden.
Met het pilootproject werken we meer bepaald rond onderstaande 4 bouwstenen van stress-sensitief werken.
Bouwsteen 1: Kennis over de doorwerking van stress
Langdurige (geld)stress heeft een grote invloed op hoe mensen denken, voelen en handelen. Het beïnvloedt ons brein, onze emoties en de keuzes die we maken.
Wie begrijpt wat (geld)stress met zich doet, krijgt meer grip op de eigen reacties en kan gemakkelijker stappen zetten richting verandering.
Via psycho-educatie kan je het bewustzijn over de impact van geldstress vergroten bij je cliënt. Onze tools helpen cliënten bij het herkennen van stressreacties en bieden een basis om samen te zoeken naar manieren om hiermee om te gaan.
Gebruik deze tools in individuele begeleiding en groepswerkingen om geldstress bespreekbaar te maken en cliënten te ondersteunen in het zetten van stappen vooruit:
Bouwsteen 2: Stress-sensitieve gespreksvoering
De kans dat een ander in beweging komt, hangt in hoge mate samen met de manier waarop je het gesprek voert.
Die kans op beweging vergroot wanneer je:
de drie psychologische basisbehoeften (ABC) van je cliënt vervult: autonomie (keuzevrijheid), betrokkenheid (verbinding) en competentie (duidelijkheid);
empathisch luistert en verandervragen stelt;
informatie geeft die aansluit bij de fase van motivatie waarin de cliënt zich bevindt.
Elk van deze elementen komt aan bod tijdens de opleiding stress-sensitieve gespreksvoering. Je krijgt concrete handvatten om gesprekken te voeren die beweging en motivatie bij je cliënt versterken. Je leert:
hoe chronische (geld)stress gedrag beïnvloedt en welke basishouding dit vraagt van jou als professional;
het verschil tussen verander-, feiten- en behoudvragen en hoe je empathisch luisteren doelgericht inzet;
hoe motivatie werkt, welke invloed stress hierop heeft en hoe je cliënten helpt hun eigen motivatie te versterken.
Nadja Jungmann, lector Schulden en Incasso aan de Hogeschool Utrecht, trainer bij Social Force en pionier in Nederland rond stress-sensitief werken, leidde recent 20 coaches in Vlaanderen en Brussel op. Zij bieden de opleiding stress-sensitieve gespreksvoering vanaf heden aan in opdracht van BIZ aan professionals binnen het domein van armoede en schulden.
Interesse in deze opleiding van 2,5 dagen? Vul het aanmeldingsformulier in.
Bouwsteen 3: Activerende schriftelijke communicatie
Bij mensen die onder langdurige stress staan, vraagt begrijpend lezen extra inspanning.
Zorg daarom dat je in brieven, mails, Whatsapp-berichten en andere schriftelijke communicatie aandacht hebt voor:
1) klare taal, zo vermijd je cognitieve belasting:
Geef alleen informatie die noodzakelijk is
Geef een centrale plaats voor de hoofdboodschap
Vermijd vakjargon bv. Gebruik niet energiearmoede maar “schulden door energiefacturen”
Maak slim gebruik van tussentitels en witruimte
2) de drie psychologische basisbehoeften, zo is de kans groter dat je boodschap de cliënt aanzet tot actie:
Een voorbeeld van autonomie: geef opties, bijv. niet “Kan je de formulieren uiterlijk eind volgende week aanleveren?”, wel “Wanneer denk je de formulieren te kunnen aanleveren, deze week nog of liever ergens volgende week?”
Een voorbeeld van betrokkenheid: leg kaders buiten jezelf en praat vanuit de organisatie, het beleid of de wet bijv. niet “Ik verwacht dat je actief naar werk zoekt”, wel “Een voorwaarde voor leefloon is dat je actief zoekt naar werk”
Een voorbeeld van competentie: wees concreet, bijv. niet “Neem zo snel mogelijk contact op”, wel “Neem snel contact met ons op. Je hebt daarvoor de tijd tot maandag 23 september 16.00 uur.”
Zo worden teksten niet alleen begrijpelijker, maar ook stress-sensitief: ze erkennen de impact van stress op cognitief functioneren en nodigen uit tot verbinding.
Bouwsteen 4: Doelgericht werken
Als je cliënt overspoeld is door stress, zit die in een overlevingsmodus. Hierdoor kan hij enkel keuzes maken die focussen op de korte termijn.
Jouw rol als hulpverlener is om je cliënt weer zicht te geven op de langere termijn. Deze tools kunnen jou en je cliënt daarbij helpen:
Autometafoor 'De weg naar financiële redzaamheid'
De cirkel van gedragsverandering
Draagvlak creëren in je organisatie
Het is belangrijk dat je alle niveaus in je organisatie mee hebt in de meerwaarde die stress-sensitief werken kan bieden.
Wil je een toelichting over stress-sensitief werken op je team, beleid, bijzonder comité, … over dit thema? Contacteer de BIZ-medewerker uit je regio om de mogelijkheden te bespreken.
Screen hoe stress-sensitief je organisatie momenteel al werkt via deze assessment-tool.
Wil je meer weten over deze en de andere bouwstenen van stress-sensitief werken?
Boek 'Stress-sensitief werken in het sociale domein' van Nadja Jungmann
Save the date!
Op 22.02.27 organiseren we een slotevent van ons pilootproject stress-sensitief werken.
Meer info volgt binnenkort!
